Η πολιτιστική κληρονομιά παραμένει ζωντανή όταν κάθε γενιά έχει τη δυνατότητα να τη συναντήσει με νέο βλέμμα. Στην Πάρο, η έκθεση της Βένιας Δημητρακοπούλου «Φτεροκοπώντας. Με τα φτερά του νου και της τέχνης» δημιούργησε μια τέτοια συνάντηση: ανάμεσα στη σύγχρονη καλλιτεχνική σκέψη, την παρουσία της αρχαιότητας και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα ενός νησιού άρρηκτα συνδεδεμένου με την ιστορία της γλυπτικής. Το Ίδρυμα Ευάγγελος Πιστιόλης στήριξε την έκθεση ως χορηγός.
Μια πολιτιστική χορηγία με αναφορά στη συνέχεια
Η έκθεση παρουσιάστηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάρου, στην Παροικιά, από τις 20 Ιουλίου έως τις 19 Αυγούστου 2025, σε επιμέλεια της Ελένης Βαροπούλου. Διοργανώθηκε από τον Σύλλογο «Φίλοι της Πάρου και Αντιπάρου», με την ευγενική υποστήριξη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Η διάκριση αυτών των ρόλων έχει ουσία: η δημιουργία, η επιμελητική προσέγγιση, η τοπική πρωτοβουλία, η αρχαιολογική μέριμνα και η χορηγία συνέβαλαν, καθεμία από τη δική της θέση, σε ένα κοινό πολιτιστικό εγχείρημα.
Για το Ίδρυμα, η υποστήριξη μιας τέτοιας πρωτοβουλίας εκφράζει μια συγκεκριμένη αντίληψη για την πολιτιστική προσφορά. Η κληρονομιά αποτελεί πεδίο σκέψης, φαντασίας και ανταλλαγής. Η σημασία της εκτείνεται στη δυνατότητα των ανθρώπων να την προσεγγίζουν, να αναστοχάζονται το περιεχόμενό της και να αναγνωρίζουν τη διαρκή της επικαιρότητα. Μια σύγχρονη έκθεση μέσα σε ένα αρχαιολογικό μουσείο προσδίδει σε αυτή τη σχέση ιδιαίτερη σαφήνεια.
Το μουσείο ως τόπος συνάντησης
Οι αρχαιολογικές συλλογές μάς καλούν να κοιτάξουμε πέρα από μεγάλες αποστάσεις χρόνου. Η σύγχρονη γλυπτική εισάγει σε αυτή την εμπειρία μια ακόμη οπτική: τη φωνή μιας δημιουργού που εργάζεται στο παρόν. Ο διάλογος που προκύπτει ζητά την προσοχή μας και προς τις δύο κατευθύνσεις. Μας προσκαλεί να εξετάσουμε πώς μια μορφή μπορεί να μεταφέρει μνήμη και ταυτόχρονα να παραμένει ανοιχτή σε νέες ερμηνείες.
Στην Πάρο, η συνομιλία αυτή αναπτύχθηκε σε σχέση με τη Νίκη και την αρχαϊκή Γοργώ του μουσείου. Τέσσερα νέα γλυπτά αποτέλεσαν τον πυρήνα της παρουσίασης: η «Αναπαυόμενη Νίκη», η «Φτερούγα του Μύθου», η «Αέναη Πτήση» και «Το Μήνυμα της Αυγής». Τα έργα από πεντελικό μάρμαρο συνυπήρχαν με σχέδια με σινική μελάνη σε χειροποίητο χαρτί και έξι κεφάλια από ηφαιστειακή πέτρα. Μια σύνθεση του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου και ένας εικονογραφημένος ελληνοαγγλικός κατάλογος διεύρυναν το εκφραστικό λεξιλόγιο της έκθεσης.
Η πτήση ως πρόσκληση στη σκέψη
Η εικόνα της φτερούγας προσφέρει μια ιδιαίτερα γόνιμη αφετηρία. Ως καλλιτεχνική μεταφορά, η πτήση μπορεί να παραπέμπει στην κίνηση της σκέψης, στη δυνατότητα ανανέωσης και στην ανθρώπινη επιθυμία να αναζητούμε όσα υπερβαίνουν το άμεσα ορατό. Μια φτερούγα σε ανάπαυση και μια φτερούγα σε κίνηση θέτουν διαφορετικά ερωτήματα γύρω από την ίδια προσδοκία: πώς αποδίδει η ύλη κάτι τόσο άυλο όσο η ελευθερία, η δυνατότητα ή η ελπίδα;
Αυτά τα ερωτήματα δεν χρειάζονται μία και μοναδική απάντηση. Η αξία τους βρίσκεται στον χώρο που δημιουργούν για προσεκτική παρατήρηση. Η γλυπτική δίνει βάρος και επιφάνεια σε μια ιδέα· ο θεατής προσφέρει χρόνο, συγκέντρωση και προσωπική εμπειρία. Μέσα σε αυτή την ανταλλαγή, ο τίτλος της έκθεσης μπορεί να διαβαστεί ως μια πρόταση για την ίδια την τέχνη: η φαντασία μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε ό,τι βρίσκεται μπροστά μας.
Τόπος, υλικό και εμπειρία της θέασης
Η επιλογή ενός αρχαιολογικού μουσείου στην Πάρο προσδίδει στη συνάντηση ιδιαίτερο πολιτιστικό βάθος. Σε ένα νησί συνδεδεμένο με το μάρμαρο και την αρχαία γλυπτική, μια νέα εικαστική γλώσσα εισέρχεται σε ένα ήδη πλούσιο πεδίο αναφορών. Οι διαφορές ανάμεσα στις εποχές και στα υλικά γίνονται μέρος της εμπειρίας, επιτρέποντας στον επισκέπτη να παρατηρήσει τόσο τις συγγένειες όσο και τις αποστάσεις τους.
Η θέαση της γλυπτικής απαιτεί κίνηση και στάση. Μια αλλαγή θέσης μεταβάλλει το περίγραμμα· το φως αλλάζει την αντίληψη της επιφάνειας. Η συνύπαρξη γλυπτού, σχεδίου και ήχου προτείνει μια αντίστοιχα προσεκτική προσέγγιση. Κάθε μορφή έκφρασης διατηρεί την αυτονομία της, ενώ η κοινή τους παρουσία ανοίγει περισσότερους δρόμους κατανόησης.
Η ουσία της πολιτιστικής υποστήριξης
Η χορηγία υπηρετεί έναν πρακτικό σκοπό: στηρίζει την παρουσίαση του καλλιτεχνικού έργου. Συνοδεύεται, όμως, και από ευθύνη. Ο σεβασμός στη φωνή της δημιουργού, στη φυσιογνωμία του μουσείου και στη γνώση των επαγγελματιών που συμμετέχουν δίνει περιεχόμενο στην προσφορά. Η συμβολή του Ιδρύματος καταγράφεται εδώ μαζί με εκείνη των ανθρώπων και των φορέων που διαμόρφωσαν την καλλιτεχνική και οργανωτική ταυτότητα της έκθεσης.
Η αξία αυτής της πρωτοβουλίας αναδεικνύεται μέσα από τη δυνατότητα δημόσιας συνάντησης με την τέχνη και την ιστορία. Η στήριξη αυτής της δυνατότητας εκφράζει εμπιστοσύνη στον πολιτισμό ως κοινό πεδίο μάθησης, διαλόγου και ανακάλυψης. Αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν εντάσσεται σε έναν τόπο με τη δική του ιστορική μνήμη και τη δική του σύγχρονη ζωή.
Ένα κεφάλαιο της πολιτιστικής προσφοράς του Ιδρύματος
Η χορηγία στην Πάρο εντάσσεται στην προσήλωση του Ιδρύματος στον άνθρωπο, στη γνώση και στην πολιτιστική συνέχεια. Συνδέει την υποστήριξη της σύγχρονης δημιουργίας με τον σεβασμό στους χώρους και στις συλλογές που διατηρούν προσβάσιμο το παρελθόν. Αποτελεί μια συνειδητή μορφή προσφοράς, η οποία αναγνωρίζει την καλλιτεχνική εργασία ως μέρος της πνευματικής και πολιτιστικής ζωής μιας κοινότητας.
Η έκθεση ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2025. Η θέση της στο αρχείο δράσεων του Ιδρύματος είναι, συνεπώς, εκείνη μιας ολοκληρωμένης πολιτιστικής πρωτοβουλίας. Η καταγραφή της αναγνωρίζει μια συνεργασία στην οποία η δημιουργός, η επιμελήτρια, οι διοργανωτές και ο αρχαιολογικός φορέας διατήρησαν τη διακριτή τους συμβολή, με κοινή πρόσκληση να δούμε την κληρονομιά με ανανεωμένη προσοχή.
Χορηγός: Ίδρυμα Ευάγγελος Πιστιόλης.
